Brytyjski rząd potwierdził plany wprowadzenia gruntownych reform programu Right to Buy (Prawo do wykupu), który umożliwia najemcom mieszkań komunalnych w Anglii zakup swojego lokalu z bonifikatą. Nowe przepisy mają przede wszystkim chronić zasoby mieszkaniowe przed wyprzedażą i ułatwić samorządom odbudowę zasobu socjalnego.
- Wydłużenie minimalnego okresu zamieszkania przed zakupem z 3 do 10 lat.
- Nowe zasady naliczania bonifikaty – maksymalnie 15% wartości nieruchomości lub niższy limit gotówkowy.
- Nowo wybudowane mieszkania socjalne będą wyłączone z programu na 35 lat.
Dlaczego potrzebne są zmiany?
Program Right to Buy, wprowadzony jeszcze w latach 80. XX wieku, przez lata pozwolił milionom najemców na zakup własnego mieszkania. Jednak zdaniem krytyków doprowadził do drastycznego uszczuplenia zasobu mieszkań socjalnych. Rząd przyznaje, że dotychczasowy system wymaga korekty, aby z jednej strony chronić lokatorów przed pochopnymi decyzjami, a z drugiej – umożliwić samorządom skuteczne odtwarzanie wyprzedanego majątku.
Co zmieni się w praktyce?
Najważniejszą nowością jest planowane wydłużenie minimalnego stażu najemcy wymaganego do skorzystania z programu – z dotychczasowych trzech lat aż do dziesięciu. To wyraźny sygnał, że rząd chce, aby z bonifikaty korzystali wyłącznie długoletni, lojalni lokatorzy.
Nowy system bonifikat
Zmienią się także zasady przyznawania zniżki. Bonifikata ma wynosić 5% wartości nieruchomości, a następnie wzrastać o 1% za każdy rok zamieszkania – aż do maksymalnego pułapu 15% lub limitu gotówkowego, obowiązującego w danej okolicy. Obecnie w wielu przypadkach wysokość bonifikaty była znacznie wyższa, co – jak argumentuje ministerstwo – prowadziło do nadmiernej wyprzedaży mieszkań.
Ochrona nowych budynków
Rząd wprowadza również 35-letni okres ochronny dla nowo wybudowanych mieszkań socjalnych. Oznacza to, że przez 35 lat od ich powstania nie będą one mogły zostać sprzedane w ramach Right to Buy. To rozwiązanie ma zachęcić samorządy do intensywniejszej budowy nowych lokali, bez obawy o ich szybką utratę.
Dodatkowe zabezpieczenia i plany na przyszłość
Rząd nie poprzestaje na tych trzech filarach. Trwają prace nad skuteczniejszym zapobieganiem oszustwom i naciskom na najemców, którzy mogą być namawiani do zakupu wbrew własnym interesom. Analizowana jest również specyfika programu na obszarach wiejskich, gdzie zasoby mieszkaniowe są często mniejsze i trudniejsze do odtworzenia.
Już teraz podjęto decyzję o ograniczeniu maksymalnych bonifikat gotówkowych (zróżnicowanych regionalnie, od 16 000 do 38 000 funtów). Samorządy mogą też zatrzymywać wszystkie wpływy ze sprzedaży mieszkań i łączyć je z dotacjami państwowymi na budowę nowych nieruchomości. Dodatkowo wydłużono z 15 do 30 lat tzw. ochronę pułapu kosztów, czyli mechanizmu uniemożliwiającego sprzedaż mieszkania poniżej kwoty wydanej na jego budowę, remonty i utrzymanie.
Reakcje ekspertów
Gavin Smart, dyrektor generalny Chartered Institute of Housing, pochwalił kierunek zmian: – CIH z zadowoleniem przyjmuje dalsze reformy Right to Buy. To wyraźne uznanie, że konieczna jest ochrona i odbudowa naszych zasobów socjalnych. Dzisiejsze ogłoszenia to pozytywny krok w kierunku naprawy długotrwałej nierównowagi między liczbą sprzedawanych a odtwarzanych mieszkań.
Organizacja doceniła także prace nad zapobieganiem nadużyciom oraz analizę wpływu programu na obszary wiejskie, które – jak podkreślono – są kluczowe dla uczciwego i zrównoważonego działania systemu.
Nowe przepisy wejdą w życie, gdy tylko pozwoli na to harmonogram prac parlamentarnych. Szczegółowe informacje na temat ostatecznego kształtu reform można znaleźć na oficjalnej stronie rządowej.
Źródło: Ministry of Housing, Communities and Local Government / gov.uk