Niezależny komitet doradczy ds. zabezpieczenia społecznego (SSAC) alarmuje, że obecne przepisy dotyczące świadczeń tworzą finansową pułapkę dla rodzin, w których nastolatek decyduje się na podjęcie praktyki zawodowej (apprenticeship) po ukończeniu 16 lat. System, zamiast wspierać wybory edukacyjne, może nieświadomie promować pozostanie w pełnym wymiarze nauki, co stoi w sprzeczności z rządowymi celami aktywizacji młodzieży.
- Rodziny otrzymujące zasiłki tracą wsparcie finansowe, gdy ich 16-letnie dziecko rozpoczyna praktykę zawodową, podczas gdy przy kontynuowaniu nauki w szkole lub college’u wsparcie to jest utrzymywane.
- Straty mogą sięgać nawet ponad 330 funtów tygodniowo, co w wielu przypadkach sprawia, że gospodarstwo domowe jest uboższe nawet po uwzględnieniu zarobków praktykanta.
- Problem najbardziej dotyka rodziny już znajdujące się w trudnej sytuacji: samotnych rodziców, opiekunów młodzieży z niepełnosprawnością oraz młodych ludzi opuszczających pieczę zastępczą.
Finansowa przepaść między nauką a praktyką
Zgodnie z prawem, młodzi ludzie w Anglii muszą kontynuować naukę lub szkolenie do 18. roku życia. Raport SSAC wskazuje jednak, że system świadczeń społecznych nie nadąża za tą zasadą. Gdy 16-latek pozostaje w pełnym wymiarze edukacji, rodzina zazwyczaj nadal otrzymuje takie świadczenia jak Child Benefit czy odpowiednie składniki Universal Credit. Sytuacja diametralnie zmienia się w momencie, gdy młody człowiek wybiera ścieżkę praktyk zawodowych.
Wówczas rodzice tracą kluczowe źródła dochodu, a niskie wynagrodzenie za praktyki (apprenticeship wage) często nie jest w stanie tego zrekompensować. W praktyce oznacza to, że nastolatek musiałby oddać rodzicom znaczną część lub całość swojej wypłaty, aby utrzymać dotychczasowy poziom życia rodziny. W wielu domach, szczególnie tych najbardziej wrażliwych, podjęcie praktyki prowadzi do realnego uszczuplenia budżetu.
Kto ponosi największe koszty?
Eksperci zwracają uwagę, że „kara za praktyki” (apprenticeship penalty) w nierówny sposób uderza w różne grupy społeczne. Największe straty ponoszą gospodarstwa domowe, które i tak zmagają się z dodatkowymi wyzwaniami.
Samotni rodzice i opiekunowie
Dla rodzin z jednym żywicielem nagła utrata kilkuset funtów miesięcznie może być druzgocąca w skutkach. Decyzja dziecka o praktykach staje się wówczas niemożliwa do zaakceptowania z czysto finansowych powodów, mimo że może być najlepsza dla jego przyszłej kariery.
Młodzi z niepełnosprawnością i młodzi opiekunowie
W przypadku młodzieży z niepełnosprawnością utrata specjalistycznych świadczeń bywa wyższa niż potencjalne zarobki z praktyk. Z kolei młodzi opiekunowie (young carers), którzy często muszą łączyć obowiązki z pracą lub nauką, mają ograniczoną elastyczność. Nagła zmiana w dochodach rodziny może zachwiać ich i tak delikatną sytuacją.
Niewiedza prowadzi do porzucania szans
Raport podkreśla jeszcze jeden istotny problem: powszechną niewiedzę. Wielu rodziców, młodzieży, a nawet doradców zawodowych nie jest świadomych finansowych konsekwencji wyboru ścieżki praktyk aż do momentu, gdy decyzja zostanie podjęta, a świadczenia – wstrzymane. To prowadzi do szoku finansowego i, jak odnotowano, w niektórych przypadkach do przedwczesnego porzucania praktyk przez młodych ludzi, którzy chcą odciążyć rodzinny budżet.
Dr Stephen Brien, przewodniczący SSAC, komentuje: „System zabezpieczenia społecznego nie jest neutralny w wyborach, jakich dokonują młodzi ludzie w wieku 16 lat. W obecnej formie może karać rodziny, gdy młodzież podejmuje praktyki, mimo że rząd aktywnie zachęca do tej ścieżki. Stwarza to realne ryzyko, że decyzje będą podyktowane krótkoterminową sytuacją finansową, a nie tym, co jest właściwe dla długoterminowej przyszłości młodego człowieka”.
Rekomendacje i kontekst
SSAC rekomenduje pilne działania, które lepiej dostosują system zasiłków do realiów obowiązkowej edukacji do 18. roku życia. Wśród postulatów znajdują się: lepsze informowanie rodzin, większa ochrona dla grup szczególnie wrażliwych oraz zmiany prawne uznające ekonomiczną zależność młodzieży w wieku 16-18 lat od rodziców, niezależnie od wybranej ścieżki.
Problem wyłania się w czasie, gdy odsetek młodzieży nieuczącej się, niepracującej i nieszkolącej się (NEET) w Anglii pozostaje niepokojąco wysoki i dotyczy więcej niż jednej na osiem osób w wieku 16-24 lat. Eksperci ostrzegają, że obecny system świadczeń, zamiast redukować tę liczbę, może ją nieświadomie podtrzymywać, zniechęcając do wyboru wartościowej ścieżki zdobywania kwalifikacji.
Źródło: Social Security Advisory Committee / gov.uk