Brytyjski system azylowy przechodzi fundamentalną przemianę. Minister spraw wewnętrznych Shabana Mahmood ogłosiła, że od dziś status uchodźcy dla dorosłych ubiegających się o azyl przestaje być stały. Zamiast tego będzie przyznawany na okres 30 miesięcy, po którym podlegać będzie obowiązkowej weryfikacji. Rząd argumentuje, że ma to zniechęcić do nielegalnych podróży i ograniczyć liczbę nieuzasadnionych wniosków, wzorując się na modelu duńskim.
- Status uchodźcy w Wielkiej Brytanii staje się tymczasowy. Dorośli, którzy otrzymają ochronę, dostaną ją na 30 miesięcy, a nie – jak dotąd – na 5 lat z niemal automatycznym prawem do stałego pobytu.
- Po 30 miesiącach nastąpi przegląd. Osoby, których kraje nadal będą uznawane za niebezpieczne, otrzymają przedłużenie ochrony. Ci, których ojczyzny staną się bezpieczne, będą musieli do nich wrócić.
- Reforma ma na celu przeniesienie migracji na tory legalne. Rząd zapowiada stworzenie nowych ścieżek wizowych dla uchodźców chcących pracować lub studiować, jednocześnie zawieszając na razie łączenie rodzin.
Koniec ery stałego azylu
Od dzisiejszego dnia brytyjski system azylowy dla dorosłych opiera się na zasadzie ochrony tymczasowej. To radykalne odejście od dotychczasowej, jednej z najbardziej hojnych w Europie Zachodniej, polityki. Wcześniej uchodźcy otrzymywali 5-letni status, mogli sprowadzać rodziny, a po tym okresie niemal automatycznie i bez opłat uzyskiwali prawo do stałego pobytu z dostępem do świadczeń i mieszkań. Zdaniem minister Mahmood, ten model stał się „czynnikiem przyciągającym”, który napędzał nielegalną migrację i tysiące nieuzasadnionych wniosków azylowych.
Model duński inspiracją dla zmian
Reforma jest bezpośrednio inspirowana rozwiązaniem wprowadzonym w Danii, którą minister Mahmood odwiedziła w zeszłym tygodniu. Od 2015 roku Dania uczyniła status uchodźcy tymczasowym (z przeglądem co 2 lata), zaostrzyła zasady łączenia rodzin i wydłużyła ścieżkę do stałego pobytu do 8 lat. Efekt? W ciągu dekady liczba wniosków azylowych w Danii spadła o ponad 90%, osiągając 40-letnie minimum. Tymczasem w Wielkiej Brytanii, w roku do września 2025, odnotowano wzrost o 13%, podczas gdy w całej UE liczba wniosków spadła o 22%.
Na czym polega nowy system „podstawowej ochrony”?
Nowy model, nazwany „podstawową ochroną” (core protection), zakłada, że dorośli uchodźcy oraz dzieci przybywające z opiekunami otrzymają ochronę na 30 miesięcy. Po tym czasie ich sytuacja zostanie poddana przeglądowi. Osoby, które nadal będą potrzebować schronienia, otrzymają przedłużenie statusu. Ci, których kraje pochodzenia zostaną uznane za bezpieczne, będą musieli do nich powrócić. Aby zostać na stałe w ramach tego systemu, uchodźcy będą musieli czekać aż 20 lat.
Alternatywa: wizy za pracę i naukę
Równolegle rząd chce stworzyć zachęty do korzystania z legalnych ścieżek migracyjnych. Uchodźcy, którzy posiadają umiejętności i chcą się integrować, będą mogli aplikować o nowe wizy pracownicze lub studenckie. Przejście na taką wizę będzie alternatywą dla długiego oczekiwania na rozstrzygnięcie w systemie „podstawowej ochrony” i ma służyć lepszej spójności społecznej. Szczegóły tych nowych ścieżek mają zostać ogłoszone w przyszłości.
Co z rodzinami i dziećmi?
Wprowadzenie reformy wiąże się z tymczasowym zawieszeniem możliwości łączenia rodzin uchodźców. Rząd zapowiada opracowanie nowych zasad, które mają wprowadzić wymogi finansowe i integracyjne zbliżone do tych, które stawiane są obywatelom brytyjskim chcącym sprowadzić rodzinę z zagranicy. Osobne zasady dotyczą dzieci bez opieki – nadal otrzymają one 5-letni status, a ostateczna polityka wobec tej grupy ma zostać określona później. Rząd podkreśla, że wzmacnia też kontrole wieku przy pomocy technologii AI, aby weryfikować osoby podające się za nieletnich.
Pierwszy krok w kierunku nowego systemu ma zostać formalnie wprowadzony poprzez zmianę przepisów imigracyjnych jeszcze w tym tygodniu.
Źródło: Home Office / gov.uk