Podczas nadzwyczajnego posiedzenia Rady Gubernatorów MAEA Wielka Brytania zaalarmowała o szybko pogarszającej się sytuacji bezpieczeństwa jądrowego w Ukrainie. Przedstawiciel brytyjski powołał się na raporty Agencji dokumentujące “jasne i przyspieszające pogorszenie” stanu sieci elektroenergetycznej, kluczowej dla chłodzenia reaktorów, w wyniku trwających ataków.
- Raporty Dyrektora Generalnego MAEA od grudnia do stycznia dokumentują postępującą degradację ukraińskiej sieci energetycznej, określając jej stan jako “najgorszy od początku monitorowania”.
- Elektrownie jądrowe, w tym Zaporoska (ZNPP), wielokrotnie traciły zewnętrzne zasilanie, co zmusza je do coraz częstszego korzystania z awaryjnych generatorów diesla, zmniejszając margines bezpieczeństwa.
- Wielka Brytania oskarżyła Rosję o “lekkomyślne lekceważenie bezpieczeństwa jądrowego” i hipokryzję, wskazując, że strona rosyjska sama wyraża obawy o bezpieczeństwo ZNPP, podczas gdy działania militarne destabilizują sieć, od której ta elektrownia zależy.
Alarmujące raporty MAEA: sieć w najgorszym stanie od początku wojny
Podczas posiedzenia 30 stycznia 2026 roku przedstawiciel Wielkiej Brytanii szczegółowo odniósł się do serii komunikatów Dyrektora Generalnego Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA). Raporty te, publikowane od początku grudnia, rysują niepokojący obraz systematycznego niszczenia infrastruktury energetycznej Ukrainy. Już 5 grudnia szef Agencji wskazywał na ryzyko “ciągłej degradacji sieci” i rosnącej niestabilności, podkreślając, że atakowane stacje transformatorowe są “absolutnie niezbędne” dla chłodzenia reaktorów.
Kilka dni później, 11 grudnia, odnotowano, że zakłócenia w dostawach prądu powodują wahania mocy, tymczasowe odłączenia i wymuszone wyłączenia w ukraińskich elektrowniach atomowych (NPP), czyniąc kruchą sieć “jednym z największych wyzwań” dla bezpieczeństwa jądrowego. Kulminacją tej tendencji było ogłoszenie 23 grudnia, że sieć jest w “najgorszym stanie od czasu, gdy Agencja rozpoczęła monitoring”.
Konsekwencje dla elektrowni jądrowych
Skutki destabilizacji sieci są bezpośrednio odczuwalne w obiektach nuklearnych. 19 grudnia Zaporoska Elektrownia Jądrowa (ZNPP) doświadczyła już 12. całkowitej utraty zewnętrznego zasilania. Dyrektor Generalny MAEA zauważył wówczas, że ataki na sieć wydają się “skoordynowane, aby zmaksymalizować zakłócenia”, powodując “skumulowany wpływ na pracę elektrowni”.
W styczniu 2026 roku monitoring Agencji nadal rejestrował dalsze pogorszenie: uszkodzenia kolejnych stacji transformatorowych, powtarzające się przerwy w liniach zasilających strefę czarnobylską, wielokrotne uruchomienia awaryjnych generatorów diesla oraz konieczność ponownego ograniczania mocy przez działające elektrownie. Każda taka awaria zmniejsza margines bezpieczeństwa niezbędny do bezpiecznego chłodzenia reaktorów i wypalonego paliwa.
Rosyjska narracja kontra dane MAEA
Przedstawiciel Wielkiej Brytanii skontrastował doniesienia Agencji z stanowiskiem Rosji, które określił mianem hipokryzji. Zaznaczył, że gubernator rosyjski twierdził, iż sytuacja nie zmieniła się fundamentalnie od listopada, podczas gdy raporty MAEA mówią coś zupełnie innego. Jednocześnie wskazał, że 19 stycznia szef rosyjskiej korporacji państwowej Rosatom ostrzegał, iż uzależnienie ZNPP od jednej linii energetycznej stanowi “krytyczną sytuację dla bezpieczeństwa elektrowni”.
“Ta obrona sieci, którą Rosatom nazywa niezbędną, jest jednocześnie systematycznie niszczona przez szersze działania militarne” – wynikało z brytyjskiego oświadczenia. Wielka Brytania odrzuciła także rosyjskie argumenty, że utraty zewnętrznego zasilania są “nieznaczące” lub że monitorowanie stacji transformatorowych wykracza poza mandat MAEA, podkreślając, że to Rada Gubernatorów zażądała takich raportów, ponieważ zewnętrzne zasilanie jest kluczowe dla bezpieczeństwa jądrowego.
Wezwanie do działania i odpowiedzialność
W swoim wystąpieniu Wielka Brytania wyraziła głębokie uznanie dla personelu MAEA pracującego w Ukrainie w niezwykle trudnych warunkach. Jednocześnie jasno przypisała odpowiedzialność za wyzwania w zakresie bezpieczeństwa jądrowego Rosji, potępiając jej “lekkomyślne lekceważenie” tych kwestii.
Brytyjski przedstawiciel zaapelował, aby Rosja posłuchała ostrzeżeń Dyrektora Generalnego MAEA oraz licznych apeli Rady Gubernatorów, w tym rezolucji z grudnia 2024 roku i oświadczenia popartego w listopadzie 2025 przez 57 krajów. Podkreślił, że to z powodu eskalacji działań i pogarszającej się w szybkim tempie sytuacji Wielka Brytania poparła zwołanie nadzwyczajnego posiedzenia, nie czekając na regularną sesję w marcu.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk