Grupa 24 państw członkowskich Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, w tym Wielka Brytania, oficjalnie uruchomiła tzw. Mechanizm Moskiewski. To specjalna procedura, która ma umożliwić wysłanie misji eksperckiej do Gruzji w celu zbadania narastających obaw o stan praw człowieka i demokracji w tym kraju.
* **Misja ekspercka ma zbadać kluczowe kwestie, takie jak wolność mediów, prześladowania opozycji, niezawisłość sądów oraz przemoc policyjna wobec demonstrantów.**
* **Decyzja jest eskalacją wcześniejszych ostrzeżeń i następuje po doniesieniach o próbie zdelegalizowania wiodących partii opozycyjnych przez gruziński parlament.**
Co to jest Mechanizm Moskiewski?
Mechanizm Moskiewski to specjalna procedura OBWE z 1991 roku, która pozwala grupie państw członkowskich na powołanie misji eksperckiej w celu zbadania “poważnych naruszeń zobowiązań w wymiarze ludzkim”. Jest to narzędzie stosowane w wyjątkowych sytuacjach, gdy dialog dwustronny nie przynosi rezultatów. Inicjatywa 24 krajów, kierowana przez Szwecję, wskazuje na skalę międzynarodowego niepokoju.
Źródła narastającego niepokoju
W swoim oficjalnym piśmie do Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) państwa-inicjatorzy wymieniają długą listę konkretnych zarzutów. Ich obawy narastały od wiosny 2024 roku, mimo wcześniejszych prób dialogu.
Przeciwko opozycji i społeczeństwu obywatelskiemu
Do najpoważniejszych aktualnie zarzutów należy zapowiedź przez gruziński parlament pozwu o delegalizację wiodących partii opozycyjnych z października ubiegłego roku. Dziewięciu przywódców opozycji zostało oskarżonych i grozi im do 15 lat pozbawienia wolności. Państwa OBWE oceniają ten krok jako “główną eskalację erozji norm demokratycznych”.
Wskazano również na ustawodawstwo mające tłumić głosy dissenterów, ograniczać przestrzeń dla społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych mediów, oraz na kampanie dezinformacyjne prowadzone przez media powiązane z rządzącą partią.
Wolność zgromadzeń i przemoc policyjna
Lista zarzutów obejmuje też brak rozliczenia za brutalność policji wobec protestujących w grudniu 2024 i styczniu 2025 roku. Według inicjatorów mechanizmu, działania te zostały wówczas ocenione jako “bezprawna przemoc wobec obywateli… która może stanowić torturę”. Do dziś nikt nie poniósł za to odpowiedzialności. Odnotowano również dziesiątki kolejnych zatrzymań pod politycznie motywowanymi zarzutami, w tym dziennikarzy i liderów opozycji.
Zadania misji eksperckiej
Misja, której powołanie formalnie zainicjowano, ma za zadanie obiektywnie i bezstronnie udokumentować fakty oraz sformułować rekomendacje. Jej kluczowe obowiązki to:
- Dokumentacja najnowszych wydarzeń w Gruzji w zakresie praw człowieka i podstawowych wolności.
- Ocena wpływu tych wydarzeń na gruzińskie społeczeństwo obywatelskie, wolność mediów, rządy prawa, niezawisłość sądownictwa i pluralizm polityczny.
- Przedstawienie zaleceń, w jaki sposób można rozwiązać zidentyfikowane problemy.
Misja ma skupić się na terytorium kontrolowanym przez władze w Tbilisi, z pominięciem okupowanych regionów Abchazji i Osetii Południowej. Zachęcono ją również do uwzględnienia perspektywy płci w swojej ocenie.
Oczekiwania i następne kroki
Państwa wzywające do misji podkreśliły, że czynią to w duchu konstruktywnego podejścia. Zaapelowały do Gruzji o pełną współpracę i ułatwienie pracy ekspertów, co byłoby według nich dowodem dobrej woli. Zgodnie z procedurami, Gruzja ma prawo wybrać jednego z ekspertów misji z listy prowadzonej przez ODIHR. Teraz sprawa trafia do Biura Instytucji Demokraticznych i Praw Człowieka OBWE, które zajmie się organizacją i składem misji.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk