Brytyjski rząd zatwierdził ostateczny pakiet finansowy dla samorządów lokalnych w Anglii na łączną kwotę 78 miliardów funtów. To największa w historii dotacja, która ma na celu naprawę długoletnich nierówności w finansowaniu. Kluczową zmianą jest przeznaczenie dodatkowych środków dla obszarów dotkniętych największymi cięciami i ubóstwem, co ma przełożyć się na lepsze usługi komunalne, od naprawy dróg po wsparcie dla bezdomnych.
- Samorządy w najbardziej zaniedbanych rejonach otrzymają dodatkowe 440 mln funtów w ramach “Grantu Odbudowy”, co łącznie daje im 2,6 mld funtów do 2029 roku.
- Rząd umorzy 90% historycznych długów samorządów związanych z edukacją specjalną (SEND), aby odciążyć ich budżety.
- Wzrośnie wsparcie dla walki z bezdomnością (dodatkowe 272 mln funtów), a burmistrzowie regionów dostaną więcej pieniędzy na inwestycje w transport i mieszkania.
Nowe, “sprawiedliwe” finansowanie
Ogłoszony pakiet to pierwsze od dekady wieloletnie rozliczenie finansowe, dające samorządom pewność planowania na najbliższe trzy lata. Łączna nowa inwestycja w usługi lokalne w tym okresie przekroczy 5,6 miliarda funtów. Rząd podkreśla, że wprowadza “dowodowe” podejście do finansowania, które lepiej uwzględnia lokalne potrzeby i rzeczywiste koszty świadczenia usług na obszarach ubogich, korzystając m.in. z najnowszych wskaźników deprywacji wielorakiej (Indices of Multiple Deprivation).
Wsparcie dla obszarów deprywowanych i edukacji specjalnej
Dodatkowe 440 milionów funtów ma trafić do tych rad, które w przeszłości ucierpiały najbardziej na cięciach budżetowych. Środki te mają sfinansować codzienne usługi, od sprzątania ulic i utrzymania parków po funkcjonowanie bibliotek, ośrodków rekreacyjnych i klubów młodzieżowych.
Oddzielną, znaczącą interwencją jest umorzenie 90% historycznych deficytów związanych z zapewnieniem edukacji dla dzieci ze specjalnymi potrzebami (SEND). Ma to ochronić zdolność samorządów do wspierania tych dzieci, jednocześnie nie zagrażając innym usługom. To największa tego typu operacja w historii. Szczegółowe reformy systemu mają zostać przedstawione w nadchodzącej Białej Księdze ds. Szkół.
Bezdomność, inwestycje regionalne i podatki lokalne
Wzrost o 272 miliony funtów w grantach na bezdomność, bezdomność z wykluczeniem mieszkaniowym i przemoc domową ma pomóc w zapobieganiu tym zjawiskom. Łączne finansowanie w tych obszarach przekroczy 2,7 miliarda funtów.
Burmistrzowie regionalni otrzymają dodatkowe 39,6 mln funtów na tzw. fundusz zdolności, co ma wspierać inwestycje w transport, budownictwo mieszkaniowe i tworzenie miejsc pracy. Łączne wsparcie dla władz regionalnych w ramach całego pakietu wyniesie prawie 435 milionów funtów.
Jeśli chodzi o podatki lokalne (council tax), dla zdecydowanej większości rad obowiązywać będzie limit podwyżki na poziomie 5% (3% podstawowa stawka + 2% dopłata na opiekę społeczną dla dorosłych). Siedem samorządów zmagających się z wyzwaniami finansowymi otrzymało ograniczoną, dodatkową elastyczność na podniesienie stawek, jednak – jak zapewnia rząd – w prawie każdym przypadku zgoda została udzielona na poziomie niższym niż wnioskowany, a żaden gospodarstwo domowe na tych obszarach nie zapłaci więcej niż średnia krajowa.
Zmiana filozofii: od mikrozarządzania do efektów
Rząd zapowiada odejście od szczegółowego zarządzania wydatkami z Whitehall na rzecz koncentracji na rezultatach. Nowe “Ramy Efektów Lokalnych” (Local Outcomes Framework), które wejdą w życie od roku finansowego 2026/27, mają wyznaczać samorządom i ich partnerom (m.in. policji i szkołom) kluczowe priorytety w obszarach takich jak mieszkania, praca, opieka i usługi publiczne.
Źródło: Department for Levelling Up, Housing and Communities / gov.uk