Kanclerz skarbu Rachel Reeves wygłosiła w poniedziałek ważne przemówienie programowe, w którym zarysowała długoterminową wizję gospodarczą rządu. W obliczu globalnej “ery niepewności” zapowiedziała budowę “modelu wzrostu napędzanego inwestycjami”, opartego na aktywnym państwie i partnerstwie z biznesem. Kluczowymi filarami mają być: odblokowanie potencjału regionów, uczynienie z Wielkiej Brytanii światowego centrum sztucznej inteligencji oraz dążenie do głębszej, stabilnej współpracy z Unią Europejską.
• Podkreśliła, że fundamentem nowej strategii jest odejście od “pasywnego państwa” na rzecz aktywnej i strategicznej roli rządu, która ma zapewnić “bezpieczny i odporny wzrost” w niestabilnym świecie.
• Wśród konkretnych zapowiedzi znalazły się m.in. nowe fundusze inwestycyjne dla miast, konsultacje w sprawie kolejnych “nowych miast”, powołanie instytutu badającego ekonomiczny wpływ AI oraz deklaracja gotowości do większej harmonizacji regulacji z UE tam, gdzie leży to w brytyjskim interesie narodowym.
Era niepewności i odpowiedź “securonomics”
W swoim przemówieniu w Bayes Business School kanclerz Reeves rozpoczęła od diagnozy globalnego kontekstu, nazywając go “erą niepewności”. Wskazała na konsekwencje pandemii, wojny w Ukrainie, obecnych napięć na Bliskim Wschodzie oraz zakłóceń w handlu międzynarodowym, które jej zdaniem ostatecznie zakończyły erę globalizacji w dotychczasowej formie. W odpowiedzi na te wyzwania rząd proponuje strategię “securonomics” – budowę wzrostu gospodarczego, który jest zarówno bezpieczny, jak i odporny na wstrząsy. Obejmuje to inwestycje w bezpieczeństwo narodowe i energetyczne, mające na celu ochronę gospodarki i obywateli przed zewnętrznymi kryzysami.
Diagnoza: Brytyjski problem z inwestycjami i produktywnością
Reeves wskazała, że u podstaw wyzwań stojących przed brytyjską gospodarką – niskich standardów życia, problemów z usługami publicznymi i trudności fiskalnych – leży kryzys produktywności. Jej zdaniem główną przyczyną są “anemiczne” poziomy inwestycji, zarówno publicznych, jak i prywatnych, przez dziesięciolecia pozostające najniższe wśród krajów G7. Aby to zmienić, rząd deklaruje zerwanie z trzema “porażkami przeszłości”: doktryną biernego państwa, przekonaniem, że wzrost można budować na wąskiej bazie geograficznej (głównie w Londynie i południowym wschodzie), oraz polityką niestabilności, która zniechęcała do długoterminowych inwestycji.
Trzy filary aktywnego państwa: stabilność, inwestycje, reformy
Kanclerz przedstawiła metodę działania “aktywnego i strategicznego państwa”, opartą na trzech priorytetach. Pierwszym jest zapewnienie stabilności fiskalnej, co – jak przyznała – wymagało niepopularnych decyzji podatkowych, ale miało stworzyć fundament pod pewność biznesu. Drugim jest masywna publiczna inwestycja, zwiększona o ponad 120 miliardów funtów w trakcie tej kadencji parlamentu, skierowana m.in. na mieszkania, energię i transport. Trzecim filarem są reformy mające na celu przekształcenie gospodarki w taką, która nagradza produktywne przedsiębiorstwa, a nie pasywną akumulację bogactwa. Dotyczą one czterech kluczowych obszarów:
1. Grunty i planowanie
Rząd kontynuuje reformę systemu planowania przestrzennego, m.in. poprzez przywrócenie obowiązkowych celów mieszkaniowych, otwarcie tzw. szarej strefy (grey belt) pod zabudowę i ułatwienia dla dużych projektów infrastrukturalnych.
2. Energia
Działania obejmują inwestycje w energię odnawialną i jądrową (w tym w Sizewell C i małe reaktory modułowe), reformę sieci oraz programy mające obniżyć rachunki dla przedsiębiorstw.
3. Kapitał
Zapowiedziano dalsze reformy mające ułatwić firmom wzrostowym dostęp do finansowania, m.in. poprzez zmiany w funkcjonowaniu funduszy emerytalnych i ISA oraz nowe zachęty podatkowe.
4. Rynek pracy
Uchwalona już ustawa o prawach pracowniczych (Employment Rights Act) ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa i godności pracy, a także zmianę bodźców dla pracodawców, by inwestowali w szkolenia i zatrzymywanie pracowników. Rząd zapowiada też dalsze działania na rzecz walki z bezrobociem wśród młodzieży.
Trzy wielkie wybory na przyszłość
Kanclerz ogłosiła trzy strategiczne kierunki, w których skoncentrowane będą działania rządu, by zmaksymalizować wzrost w nadchodzącej dekadzie.
Wybór 1: Wzrost we wszystkich regionach Zjednoczonego Królestwa
Reeves zapowiedziała historyczne przesunięcie władzy i zasobów z Londynu w stronę regionów. Kluczowe będą dwa “korytarze wzrostu”: Oxford-Cambridge oraz Północny Korytarz Wzrostu (obejmujący Liverpool, Manchester, Leeds, Sheffield). Dla ich rozwoju rząd przeznaczy miliardy funtów na transport, mieszkania i infrastrukturę badawczą. Ogłoszono także konsultacje w sprawie kolejnej fali “nowych miast”.
Najważniejszą zapowiedzią w tym obszarze jest ogłoszenie prac nad “mapą drogową dewolucji fiskalnej”. Ma ona dać samorządom regionalnym kontrolę nad częścią wpływów z niektórych podatków narodowych, takich jak podatek dochodowy. Reformy mają być neutralne fiskalnie – nie chodzi o nowe podatki, ale o zatrzymanie w regionach części wpływów z generowanego tam wzrostu.
Wybór 2: Wielka Brytania jako globalne centrum sztucznej inteligencji
Rząd stawia sobie za cel, by kluczowe technologie przyszłości, zwłaszcza AI, były wynajdywane, rozwijane i wdrażane w Wielkiej Brytanii. Strategia opiera się na czterech filarach: budowie mocy obliczeniowej i suwerenności technologicznej (“suwerennej krawędzi”), konkurowaniu w obszarach, gdzie kraj ma przewagę (np. aplikacje AI, cyberbezpieczeństwo), maksymalizacji adopcji AI w całej gospodarce i sektorze publicznym, oraz – co najważniejsze – zapewnieniu, by pracownicy mieli udział w tym wzroście.
Wśród konkretnych kroków zapowiedziano uruchomienie jednostki Sovereign AI z budżetem 500 mln funtów, uczynienie z rządu “pierwszego klienta” dla innowacyjnych firm oraz powołanie Instytutu Ekonomii AI, który będzie monitorował wpływ tej technologii na produktywność i rynek pracy. Rząd zapowiada też szkolenia w zakresie AI dla milionów pracowników.
Wybór 3: Głębsza i stabilniejsza współpraca z Unią Europejską
W przełomowej części przemówienia kanclerz Reeves jasno stwierdziła, że przyszły dobrobyt Wielkiej Brytanii jest nierozerwalnie związany z Europą. Przyznała, że Brexit wyrządził “głębokie szkody” gospodarce, zwiększając koszty i ograniczając rynki zbytu. Zapowiedziała, że rząd dąży do “nowej i stabilnej relacji na przyszłość”.
Zasady, którymi będzie się kierował, to: harmonizacja z regulacjami UE ma prowadzić do wyższego wzrostu i korzyści dla konsumentów; przyszły kierunek polityki musi być stabilny i kompatybilny; a bezpieczeństwo narodowe i ekonomiczne Wielkiej Brytanii musi być zachowane lub wzmocnione. Reeves podkreśliła, że jest to suwerenna decyzja w brytyjskim interesie narodowym, a nie powrót do przeszłości.
Podsumowanie: Optymizm i długoterminowa wizja
Podsumowując, kanclerz wyraziła optymizm co do zdolności “aktywnego państwa”, przedsiębiorczości brytyjskiego biznesu i talentu pracowników do przeprowadzenia kraju przez okres zmian. Jej zdaniem przedstawiony plan – łączący stabilność, inwestycje i reformy – ma na celu nie tylko wzrost gospodarczy, ale odnowę narodową opartą na bezpieczeństwie ekonomicznym i sprawiedliwości społecznej. “Z inwestycji – wzrost. Ze wzrostu – odnowa narodowa” – tymi słowami zakończyła swoje wystąpienie.
Źródło: HM Treasury / gov.uk