Wspólne oświadczenie 24 państw członkowskich Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) wyraża głębokie zaniepokojenie postępującym osłabianiem instytucji demokratycznych w Gruzji. Kraje, w tym Wielka Brytania, Polska i Ukraina, wzywają władze w Tbilisi do natychmiastowego wdrożenia zaleceń raportu przygotowanego w ramach tzw. Mechanizmu Moskiewskiego.
- Niepodległy raport OBWE stwierdza “wyraźny regres demokratyczny” w Gruzji od wiosny 2024 roku, wskazując na przemoc wobec opozycji i dziennikarzy oraz ograniczanie wolności obywatelskich.
- 24 państwa, w tym Wielka Brytania i Polska, wzywają Gruzję do uchylenia lub gruntownej zmiany kontrowersyjnych ustaw o “wpływie zagranicznym” oraz zaprzestania prób delegalizacji głównych partii opozycyjnych.
- Raport zaleca też przeprowadzenie niezależnych śledztw w sprawie zarzutów tortur i nadużyć przez siły porządkowe oraz reformę wymiaru sprawiedliwości.
Kluczowe ustalenia raportu
Profesor Patrycja Grzebyk, niezależna sprawozdawczyni (rapporteur) wyznaczona w ramach procedury OBWE, przedstawiła szczegółową analizę sytuacji w Gruzji. Jej główny wniosek jest jednoznaczny: w badanym okresie miał miejsce “wyraźny regres demokratyczny”. Dokument wskazuje na utrwalony schemat przemocy i nadużyć wobec protestujących, przeciwników politycznych oraz dziennikarzy, któremu towarzyszy – jak czytamy – “niemal całkowita bezkarność sprawców”.
W niektórych przypadkach traktowanie zatrzymanych “osiągnęło próg tortur”, a prowadzone dochodzenia w tych sprawach były nieskuteczne. Raport podkreśla, że zmiany prawodawcze systematycznie ograniczyły prawa człowieka i podstawowe wolności. Chodzi zwłaszcza o ustawy mające na celu przejrzystość tzw. “wpływu zagranicznego” oraz poprawki dotyczące mediów, zgromadzeń i uczestnictwa politycznego, które nadmiernie zawęziły swobodę wypowiedzi, stowarzyszania i pokojowych zgromadzeń.
Główne rekomendacje i wezwanie państw OBWE
Wspólne oświadczenie 24 państw, poparte także przez Polskę, zawiera konkretne wezwania skierowane do gruzińskich władz. Wśród kluczowych postulatów znalazły się:
Reforma prawa i ochrona społeczeństwa obywatelskiego
Państwa wezwały do uchylenia lub fundamentalnej rewizji przepisów niezgodnych z międzynarodowymi zobowiązaniami Gruzji w dziedzinie praw człowieka. Zdaniem autorów raportu kontrowersyjne ustawy o “wpływie zagranicznym” nie mogą zostać dostosowane do standardów jedynie poprzez drobne poprawki. Zachęcają też władze do ponownego nawiązania współpracy z instytucjami doradczymi OBWE i Rady Europy.
Zaprzestanie prześladowań politycznych
Kraje sygnatariusze apelują o zaprzestanie arbitralnego aresztowania i ścigania przeciwników politycznych, dziennikarzy oraz uczestników debaty publicznej. Postulują wycofanie arbitralnie postawionych zarzutów oraz uwolnienie wszystkich osób zatrzymanych z przyczyn politycznych. Szczególnie niepokojące są, zdaniem raportu, trwające próby delegalizacji głównych partii opozycyjnych, co zagraża istnieniu pluralizmu politycznego.
Wymiar sprawiedliwości i ściganie nadużyć
Oświadczenie wzywa do zapewnienia, by organy ścigania działały zgodnie ze standardami międzynarodowymi, oraz do przeprowadzenia niezwłocznych, niezależnych i bezstronnych śledztw we wszystkich zarzutach tortur i złego traktowania. Podkreślona została również pilna potrzeba przywrócenia zaufania do wymiaru sprawiedliwości poprzez wzmocnienie niezależności sądów i reformę instytucji takich jak Rada Wymiaru Sprawiedliwości.
Kontekst i dalsze kroki
Rapporteur zaznaczyła, że oceniając sytuację, wzięła pod uwagę szerszy kontekst bezpieczeństwa Gruzji, w tym obecność rosyjskich sił zbrojnych w okupowanych regionach Abchazji i Osetii Południowej. Mechanizm Moskiewski OBWE ma na celu wspieranie państw członkowskich w realizacji ich zobowiązań. Sygnatariusze oświadczenia deklarują gotowość do wspierania konstruktywnej kontynuacji dialogu, w tym poprzez dalsze dyskusje w Radzie Stałej OBWE oraz zaangażowanie z władzami i społeczeństwem obywatelskim Gruzji.
Szczegółowe informacje na temat raportu i stanowiska można znaleźć na oficjalnej stronie rządu Wielkiej Brytanii.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk