Wielka Brytania i Unia Europejska opublikowały projekt traktatu dotyczącego przyszłości Gibraltaru. Dokument, uzgodniony w ścisłej współpracy z rządem tego terytorium zamorskiego, ma rozwiązać ostatnią poważną kwestię sporną po Brexicie, zapewniając płynność ruchu na granicy z Hiszpanią, jednocześnie potwierdzając brytyjską suwerenność i autonomię wojskową.
* Dokument wyraźnie stwierdza, że nie wpływa na status suwerenności Gibraltaru ani na kontrolę Wielkiej Brytanii nad kluczowymi bazami wojskowymi.
* Porozumienie otwiera drogę do bezpośrednich połączeń lotniczych między Gibraltarem a krajami UE oraz wprowadza specjalny model kontroli na lotnisku.
Kluczowe postanowienia traktatu
Projekt porozumienia ma na celu zabezpieczenie gospodarczej przyszłości Gibraltaru, którego dobrobyt jest silnie uzależniony od swobodnego przepływu osób. Codziennie granicę z Hiszpanią przekracza około 15 tysięcy osób, co stanowi ponad połowę siły roboczej Gibraltaru. Bez nowego traktatu, planowany przez UE system wjazdu/wyjścia (EES) mógłby wymusić uciążliwe kontrole paszportowe, prowadząc do długich kolejek i poważnie zakłócając życie codzienne oraz gospodarkę.
Nowe porozumienie ma stworzyć “płynną granicę” oraz dostosowany model celny, który wyeliminuje potrzebę kontroli towarów na przejściu lądowym. To fundamentalna zmiana w porównaniu z ryzykiem zaistnienia “twardej granicy”.
Nowy model na lotnisku i kwestia suwerenności
Jedną z bardziej innowacyjnych propozycji jest model kontroli pasażerów przybywających na lotnisko w Gibraltarze. Ma on obejmować podwójne kontrole graniczne: funkcjonariusze gibraltarscy będą odpowiadać za imigrację i porządek, podczas gdy urzędnicy hiszpańscy będą dbać o integralność strefy Schengen. Mechanizm ten ma być podobny do działania francuskich służb granicznych na dworcu St Pancras w Londynie.
Rząd brytyjski i gibraltarski podkreślają, że traktat w żaden sposób nie narusza brytyjskiej suwerenności nad Gibraltarem. Dokument wyraźnie chroni również autonomię Wielkiej Brytanii w zakresie kluczowych obiektów wojskowych na tym terytorium.
Reakcje i dalsze kroki
Minister ds. Europy, Stephen Doughty, oświadczył, że traktat zapewnia ochronę gospodarki, ludzi i przyszłości Gibraltaru jako integralnej części “brytyjskiej rodziny”. Podkreślił, że wszystkie ustalenia były konsultowane z rządem Gibraltaru i zapadły za jego zgodą.
Szef ministrów Gibraltaru, Fabian Picardo, nazwał porozumienie “bezpiecznym”, chroniącym gibraltarską pozycję w kwestii suwerenności i dającym pewność biznesom oraz mieszkańcom. Jego zdaniem umowa pozwala patrzeć w przyszłość z ufnością, chroniąc “brytyjski sposób życia” i tworząc nowe możliwości wzrostu.
Opublikowany projekt odzwierciedla polityczne porozumienie osiągnięte w czerwcu ubiegłego roku. Publikacja tekstu to ważny kamień milowy przed jego podpisaniem, planowanym na później w tym roku, podczas gdy zespoły prawne finalizują ostatnie przeglądy. Pełny projekt traktatu jest dostępny do wglądu na oficjalnych stronach rządowych.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk