Podczas 61. sesji Rady Praw Człowieka ONZ w Genewie międzynarodowa grupa państw, w tym Wielka Brytania, zaapelowała do władz Sri Lanki o podjęcie konkretnych działań na rzecz sprawiedliwości, pojednania i przestrzegania praw człowieka. W oświadczeniu wyrażono uznanie dla pewnych postępów, ale podkreślono, że kluczowe reformy są wciąż niewystarczające lub budzą poważne obawy.
* Mimo zwrotu części ziem zajmowanych przez wojsko, proces ten jest oceniany jako zbyt wolny, a instytucje państwowe pozostają słabe, co utrudnia ściganie nadużyć i ochronę świadków.
* Wspólnota międzynarodowa docenia deklaracje władz ws. sprawiedliwości przejściowej, ale oczekuje przełożenia ich na czyny, w tym zapewnienia sprawiedliwości ofiarom przemocy seksualnej związanej z dawnym konfliktem.
Mieszane sygnały: uznanie i wyrazy współczucia
W swoim wystąpieniu brytyjska ambasadorka ds. praw człowieka, Eleanor Sanders, działając w imieniu tzw. Grupy Rdzeniowej ds. Sri Lanki (obejmującej także Kanadę, Malawi, Czarnogórę i Macedonię Północną), złożyła kondolencje z powodu ofiar cyklonu Ditwah, który nawiedził kraj w listopadzie. Jednocześnie zauważono pewne pozytywne kroki władz, takie jak umożliwienie różnym społecznościom upamiętniania ofiar dawnej wojny domowej, co uznano za istotny element procesu pojednania.
Pilne wezwania do reform prawnych
Kluczowym punktem oświadczenia był stanowczy apel o uchylenie obowiązującej od dziesięcioleci ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (Prevention of Terrorism Act – PTA), która była wielokrotnie krytykowana za łamanie standardów praw człowieka. Grupa wyraziła jeszcze większy niepokój w związku z najnowszą wersją projektu nowej ustawy antyterrorystowej (Protection of the State from Terrorism Bill), uznając, że budzi ona “jeszcze większe obawy” niż poprzednie propozycje. Podkreślono, że jakiekolwiek prawo antyterrorystyczne musi w pełni respektować zobowiązania Sri Lanki w dziedzinie praw człowieka.
Wolne tempo zmian i słabe instytucje
Mimo że część ziemi, zajmowanej przez siły zbrojne od czasów konfliktu, została zwrócona cywilom, międzynarodowi obserwatorzy oceniają tempo tych zwrotów jako zbyt powolne. W oświadczeniu zaznaczono, że choć prezydent Sri Lanki składał obietnice dotyczące sprawiedliwości przejściowej, walki z rasizmem i rozliczenia głośnych spraw o naruszenie praw człowieka, to ich realizacja pozostaje ograniczona.
Głównym problemem ma być słabość kluczowych instytucji państwowych oraz ciągłe zastraszanie świadków, ofiar i dziennikarzy zaangażowanych w takie sprawy. Grupa podkreśliła, że silne i niezależne instytucje krajowe są niezbędne do ochrony praw obywateli, a zapowiadany urząd niezależnego prokuratora musi jak najszybciej powstać w praktyce.
Sprawiedliwość dla ofiar przemocy seksualnej
Oświadczenie zawierało podziękowania dla Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka (OHCHR) za raport dotyczący przemocy seksualnej związanej z konfliktem oraz wyrazy szacunku dla osób, które odważyły się podzielić swoimi traumatycznymi doświadczeniami. Państwa grupy wezwały Sri Lankę do konstruktywnej współpracy, wzmocnienia ochrony prawnej i zapewnienia realnej sprawiedliwości osobom, które przeżyły taką przemoc.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk