Brytyjski rząd ogłosił w tym tygodniu dwie kluczowe zmiany mające na celu wsparcie ofiar gwałtów w systemie sprawiedliwości. W życie wchodzi krajowa usługa darmowych, niezależnych doradców prawnych dla pokrzywdzonych, a także rozszerzona zostaje na sale sądowe tzw. Operacja Soteria, która ma przenieść ciężar śledztwa i procesu z ofiary na sprawcę. Inicjatywy są częścią szerszego planu walki z przemocą wobec kobiet i dziewcząt oraz redukcji ogromnych zaległości w sądownictwie.
• Zasady “Operacji Soteria”, które w śledztwach koncentrują się na zachowaniu sprawcy, a nie na wnikliwej kontroli życia ofiary, zostaną przeniesione do sal sądowych w ramach nowego pilotażowego badania.
• Rząd przedstawił również dane, z których wynika, że dzięki pakietowi reform strukturalnych zaległość w sądach koronnych ma być niższa o 84 tys. spraw do 2035 roku w porównaniu z samymi inwestycjami.
Niezależny doradca prawny przy boku ofiary
Nowa, krajowa usługa Independent Legal Advisor (ILA) ma zostać uruchomiona jeszcze w tym roku. Będzie ona finansowana z początkową kwotą 6 milionów funtów na dwa lata. Jej celem jest zapewnienie ofiarom gwałtu specjalistycznego wsparcia prawnego przez cały proces – od etapu policyjnego śledztwa po proces sądowy.
Niezależni doradcy prawni mają pomagać pokrzywdzonym w zrozumieniu ich praw oraz kwestionować nieuzasadnione żądania ujawnienia poufnych informacji, takich jak zapisy z terapii, historia medyczna czy dane z telefonu komórkowego. Usługa ma być realizacją wcześniejszych obietnic wyborczych rządu i stanowi rozwinięcie wcześniejszych projektów pilotażowych.
Operacja Soteria wkracza do sądu
Równolegle rząd ogłosił rozszerzenie zasad tzw. Operacji Soteria, która od 2021 roku zmienia sposób prowadzenia policyjnych i prokuratorskich śledztw w sprawach o gwałt. Jej kluczową zasadą jest skoncentrowanie się na zachowaniu i wzorcach działania podejrzanego, zamiast na drobiazgowej analizie życia i wcześniejszych wyborów ofiary.
Aby zapewnić, że ta sama filozofia będzie stosowana na sali sądowej, wicepremier David Lammy zlecił profesor Katrin Hohl z City, University of London przeprowadzenie badania. Jego celem jest zidentyfikowanie praktyk sądowych, które nadal nakładają na ofiary nieproporcjonalną kontrolę, oraz opracowanie rekomendacji dotyczących szkoleń i wytycznych, by to zachowanie oskarżonego było w centrum procesu.
Walka z zaległościami i reforma sądów
Ogłoszenie tych inicjatyw zbiegło się w czasie z drugim czytaniem w Izbie Gmin tzw. Courts and Tribunals Bill – ustawy o reformie sądownictwa. Rząd opublikował nowe prognozy, z których wynika, że nawet przy maksymalnej wydajności i inwestycjach, zaległość w sądach koronnych (Crown Court) mogłaby wzrosnąć do 133 tysięcy spraw do 2035 roku.
Jednak według rządowych obliczeń, dzięki pakietowi reform strukturalnych zawartych w nowej ustawie, liczba ta ma spaść do około 49 tysięcy, co oznacza 84 tysiące mniej spraw odłożonych “na później”.
Kluczowe zmiany w ustawie
Projekt ustawy wprowadza m.in. utworzenie tzw. “szybkich sądów” (Swift Courts) dla spraw, gdzie wyrok prawdopodobnie nie przekroczy 3 lat pozbawienia wolności – będą one rozpatrywane wyłącznie przez sędziego, bez ławy przysięgłych. Zachowane zostaną jednak procesy z udziałem ławy przysięgłych dla najpoważniejszych przestępstw, w tym gwałtu i morderstwa. Inne zmiany to zwiększenie uprawnień sędziów pokoju (magistrates) do wydawania wyroków do 18 miesięcy oraz przyznanie sądom większej swobody w decydowaniu o miejscu procesu, by zapobiec taktycznemu przeciąganiu spraw przez oskarżonych.
Reakcje ekspertów
Profesor Katrin Hohl, która poprowadzi badanie w sądach, podkreśliła, że “Operacja Soteria zreformowała podejście policji i CPS do spraw o gwałt”, a teraz kluczowe jest przeniesienie tych zasad “aż do sali sądowej”. Z kolei Siobhan Blake, krajowa koordynatorka CPS ds. gwałtów i poważnych przestępstw na tle seksualnym, stwierdziła, że “żadna ofiara nie powinna nigdy czuć, że to ona stoi przed sądem”, a prokuratorzy są szkoleni, by kwestionować w sądzie szkodliwe stereotypy na temat zachowania ofiar.
Te działania wpisują się w szerszy, wart ponad miliard funtów rządowy plan walki z przemocą wobec kobiet i dziewcząt, który zakłada m.in. zmniejszenie skali tego zjawiska o połowę w ciągu dekady.
Źródło: Ministry of Justice / gov.uk