Podczas marcowego posiedzenia Rady Gubernatorów MAEA, partnerzy paktu AUKUS – Australia, Wielka Brytania i USA – ostro odpowiedzieli na krytykę dotyczącą transferu materiałów jądrowych w ramach programu atomowych okrętów podwodnych. W swoim oświadczeniu odrzucili oni zarzuty, nazywając je “nieuzasadnionymi twierdzeniami” i manipulacją agendą Rady dla celów politycznych.
* Oskarżyli Chiny o celowe wprowadzanie w błąd i bezpodstawne sugerowanie problemów z przestrzeganiem przepisów, co ich zdaniem marnuje cenny czas Rady i narusza techniczny mandat Dyrektora Generalnego MAEA.
* Podkreślili, że ostateczne porozumienie w sprawie zabezpieczeń (tzw. Artykuł 14) dotyczące okrętów zostanie przedłożone Radzie do zatwierdzenia, a wszystkie działania w ramach AUKUS respektują zobowiązania międzynarodowe, w tym Traktat z Rarotongi.
Ostra wymiana zdań w Wiedniu
W swoim wystąpieniu przedstawiciel państw AUKUS odniósł się do punktu porządku obaw wniesionego przez Chiny, dotyczącego transferu materiałów jądrowych. Stwierdził, że powtarzające się próby umieszczania tej kwestii na agendzie “fałszywie sugerują aktywny problem z przestrzeganiem przepisów, którego nie ma”. Partnerzy uznali to za jawną próbę manipulacji agendą Rady wyłącznie dla celów politycznych, podkreślając, że punkt ten nigdy nie uzyskał wsparcia consensusem i nie jest stałym punktem obrad.
Gwarancje zgodności z prawem międzynarodowym
W odpowiedzi na zarzuty, oświadczenie szczegółowo wyjaśnia podstawy prawne programu. Partnerzy AUKUS przypomnieli, że wykorzystanie energii jądrowej do napędu okrętów było przewidziane przez twórców Traktatu NPT. Wszystkie działania realizowane są w pełnej zgodności z zobowiązaniami Australii, Wielkiej Brytanii i USA wynikającymi z NPT, Traktatu o Strefie Bezatomowej Południowego Pacyfiku (Traktat z Rarotongi) oraz umów o zabezpieczeniach z MAEA.
Podkreślono, że raport Dyrektora Generalnego MAEA z listopada 2025 roku potwierdza, iż Australia wywiązuje się ze wszystkich obowiązków sprawozdawczych.
Kluczowe kwestie zabezpieczeń
Wystąpienie poruszyło kilka kluczowych aspektów technicznych i prawnych:
Niezależność MAEA i Artykuł 14
Partnerzy AUKUS zaznaczyli, że MAEA ma wyraźne uprawnienia do bezpośrednich i poufnych negocjacji z państwami członkowskimi w sprawie zabezpieczeń. Podkreślili, że jakakolwiek próba ingerencji w ten proces powinna niepokoić całą Radę. Podstawą prawną dla programu jest Artykuł 14 wzorcowej umowy o zabezpieczeniach (INFCIRC/153), który pozwala na użycie materiałów jądrowych do napędu okrętów w ramach systemu zabezpieczeń.
Przyszły proces zatwierdzania
Zaprzeczono sugestiom, jakoby Rada Gubernatorów miała zostać pominięta. Stwierdzono, że po uzgodnieniu porozumienia Artykułu 14 między Australią a Sekretariatem MAEA, Dyrektor Generalny przekaże je Radzie do podjęcia “stosownych działań”. Partnerzy AUKUS zadeklarowali pełne poparcie dla tego procesu.
Transfer materiałów i utrzymanie okrętów
Oświadczenie przypomniało, że NPT zezwala na transfer materiałów jądrowych na dowolnym poziomie wzbogacenia, pod warunkiem przestrzegania obowiązków w zakresie zabezpieczeń. Australijski program będzie podlegał “solidnemu pakietowi środków weryfikacyjnych”. Odniesiono się także do kwestii okresu konserwacji okrętów podwodnych Royal Navy w Australii, zapewniając, że wszystkie takie działania są i będą zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami wszystkich trzech partnerów.
Apel o powrót do technicznych zasad
Na zakończenie Australia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wyraziły sprzeciw wobec jakichkolwiek prób uczynienia z tej kwestii stałego punktu agendy lub podważenia technicznego mandatu MAEA. Zadeklarowały jednocześnie dalsze transparentne zaangażowanie i dostarczanie Radzie aktualizacji w ramach punktu “Różne”, oczekując również na stosowne komunikaty od Dyrektora Generalnego.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk