Brytyjski rząd zapowiedział historyczną zmianę w prawie rodzinnym, która ma lepiej chronić dzieci przed krzywdzącymi rodzicami. Kluczowym elementem nowej ustawy o sądach i trybunałach (Courts and Tribunals Bill) jest zniesienie tzw. „domniemania zaangażowania rodzicielskiego”. Decyzja ta jest efektem wieloletniej kampanii aktywistów, a rząd dedykuje ją pamięci ofiar przemocy domowej.
* Sądy będą musiały od teraz w każdym przypadku otwarcie oceniać, co jest najlepsze dla bezpieczeństwa i dobra dziecka, bez żadnych wstępnych założeń.
* Zmiana jest częścią szerszej reformy wymiaru sprawiedliwości, która obejmuje m.in. przyspieszenie postępowań i zwiększenie uprawnień sędziów pokoju.
Koniec z automatycznym domniemaniem kontaktu
Domniemanie zaangażowania rodzicielskiego (presumption of parental involvement) zostało wprowadzone do brytyjskiej Ustawy o dzieciach (Children Act) z 1989 roku. Jego celem było zapewnienie, że po rozstaniu rodziców dziecko może utrzymywać relację z obojgiem. Jednak w praktyce, jak wskazują organizacje wspierające ofiary przemocy, mechanizm ten bywał nadużywany i mógł narażać dzieci na dalszą krzywdę ze strony agresywnego rodzica.
Obecne prawo zawiera wprawdzie zabezpieczenia pozwalające ograniczyć kontakt, jeśli zagraża on dobru dziecka, jednak samo istnienie domniemania mogło wpływać na tok postępowania. Zniesienie tej zasady ma wysłać jasny sygnał, że nadrzędną wartością w sądach rodzinnych jest bezpieczeństwo i dobro dziecka. Sędziowie nie będą już wychodzić z założenia, że kontakt z obojgiem rodziców jest zawsze korzystny, lecz będą prowadzić otwarte dochodzenie, mające na celu ustalenie prawdziwego interesu małoletniego.
Kampania Claire Throssell
Historyczna zmiana jest w dużej mierze zasługą Claire Throssell, ambasadorki organizacji Women’s Aid, która od dekady prowadzi kampanię na rzecz reformy sądów rodzinnych. Jej synowie, Jack i Paul, zostali zamordowani przez swojego ojca, który był sprawcą przemocy domowej. Kontakt z dziećmi został mu przyznany przez sąd, mimo ostrzeżeń ze strony Claire i samych chłopców.
„Widząc, że domniemanie kontaktu z rodzicem w końcu zostanie zniesione, i to w pamięci o moich synach, Jacku i Paulu, jest dla mnie głęboko poruszające” – powiedziała Claire Throssell. Wicepremier i minister sprawiedliwości, David Lammy, określił ten krok jako „kamień milowy”, który chce poświęcić „niezwykłej Claire Throssell i pamięci jej dwóch dzieci”.
Szersza reforma wymiaru sprawiedliwości
Zniesienie domniemania to tylko jeden z elementów nowej ustawy o sądach i trybunałach, która ma na celu naprawę systemu sprawiedliwości. Projekt ustawy trafił do drugiego czytania w Izbie Gmin.
Do innych kluczowych reform zawartych w projekcie należą:
Przyspieszenie postępowań
Powstanie tzw. „szybkich sądów” (Swift Courts) do spraw, w których wyrok prawdopodobnie nie przekroczy 3 lat pozbawienia wolności. Będą one rozpatrywane wyłącznie przez sędziego, bez ławy przysięgłych, co ma skrócić czas procesu nawet o 20%.
Nowe uprawnienia sądów
Sądy otrzymają większą swobodę w decydowaniu o miejscu rozpatrywania spraw, co ma uniemożliwić oskarżonym „naginanie” systemu i przedłużanie cierpienia ofiar. Wzmocnione zostaną też uprawnienia sędziów pokoju, którzy będą mogli orzekać kary do 18 miesięcy pozbawienia wolności (z możliwością zwiększenia do 2 lat), aby odciążyć sądy koronne.
Gwarancje dla poważnych spraw
Projekt gwarantuje proces przed ławą przysięgłych dla najpoważniejszych przestępstw, takich jak morderstwo, gwałt, handel ludźmi czy rozbój z włamaniem. Jednocześnie, w przypadku szczególnie skomplikowanych i długotrwałych spraw o oszustwa finansowe, możliwe będzie rozpatrzenie ich wyłącznie przez sędziego.
Rząd zapowiada również rekordowe inwestycje w sądownictwo, wdrożenie asystenta sądowego opartego na sztucznej inteligencji oraz stworzenie specjalnych „sądów blitz” do szybkiego rozpatrywania zaległych spraw o napaść na pracowników służb.
Szczegółowe informacje na temat projektu ustawy można znaleźć na oficjalnej stronie gov.uk.
Źródło: Ministry of Justice / gov.uk