Podczas posiedzenia OBWE brytyjski ambasador Neil Holland odrzucił rosyjską narrację, jakoby wojnę można było uniknąć, gdyby Zachód i Ukraina wcześniej zaangażowali się w dialog. W swoim wystąpieniu przedstawił chronologię wydarzeń od 2014 roku, wskazując, że to Moskwa konsekwentnie wybierała eskalację i łamanie prawa międzynarodowego.
* W wystąpieniu przeanalizowano kluczowe momenty od 2014 roku, w tym aneksję Krymu, porozumienia mińskie i ultimatum z grudnia 2021, podkreślając rolę Rosji jako strony konfliktu, a nie mediatora.
* Zaznaczono, że Rosja mogła wybrać pokój na każdym etapie, a wojnę może zakończyć natychmiast, wycofując swoje siły z terytorium Ukrainy.
Odpowiedź na rosyjską narrację
W odpowiedzi na powtarzane przez Rosję twierdzenia, że jej inwazja na Ukrainę była spowodowana brakiem dialogu ze strony Kijowa i Zachodu, brytyjski dyplomata przedstawił szczegółową argumentację. Podkreślił, że narracja ta nie wytrzymuje konfrontacji z faktami, a wojna jest bezpośrednim skutkiem serii świadomych i niezgodnych z prawem międzynarodowym decyzji podjętych przez Kreml.
Faktyczna chronologia wydarzeń od 2014 roku
Ambasador Holland przypomniał, że kryzys rozpoczął się nie od rzekomego “zamachu stanu”, ale od decyzji prezydenta Janukowycza z listopada 2013 roku o zawieszeniu przygotowań do podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE pod presją Rosji. W odpowiedzi na pokojowe protesty siły bezpieczeństwa użyły przemocy.
21 lutego 2014 roku, przy mediacji UE, Janukowycz i opozycja podpisali porozumienie przewidujące reformy konstytucyjne i przedterminowe wybory. Rosja odmówiła jego sygnowania. Po ucieczce Janukowycza z kraju, parlament ukraiński uznał, że sam usunął się z obowiązków, i zarządził nowe wybory – co, zdaniem przedstawiciela Wielkiej Brytanii, było nadzwyczajną reakcją na nadzwyczajną sytuację, a nie zamachem stanu.
Anaksja Krymu i porażka Mińska
Wykorzystując chaos, Rosja dokonała nielegalnej aneksji Krymu, co zostało potępione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Kolejną szansą na pokój miały być Porozumienia Mińskie. Zawiodły one, ponieważ – jak wskazał Holland – siły wspierane przez Rosję wielokrotnie łamały zawieszenie broni, a Moskwa, dostarczając broń i wsparcie bojownikom w Donbasie, nie była neutralnym mediatorem. Domagała się od Ukrainy wdrożenia postanowień politycznych bez zapewnienia wcześniej uzgodnionych gwarancji bezpieczeństwa.
Ultimatum zamiast dyplomacji
Odnosząc się do rosyjskich propozycji z grudnia 2021 roku, przedstawionych jako “ostatnia próba dyplomacji”, ambasador stwierdził, że w rzeczywistości był to ultimatum. Żądania obejmowały niedopuszczalne ograniczenia dla NATO, zaprzeczenie suwerennym państwom prawa do wyboru sojuszy oraz próbę przepisania zasad bezpieczeństwa europejskiego w krótkim, nierealnym terminie. USA i NATO odpowiedziały konkretnymi ofertami rozmów o kontroli zbrojeń i przejrzystości, odrzucając jedynie formę ultimatum sprzeczną z Aktem Końcowym KBWE.
Wezwanie do wycofania sił
Podsumowując, przedstawiciel Wielkiej Brytanii zaakcentował, że Rosja zawsze miała najlepsze możliwości zapewnienia pokoju. Mogła nie anektować Krymu, nie podsycając wojny w Donbasie i nie rozpoczynając pełnoskalowej inwazji. Podkreślił również, że w przeciwieństwie do Ukrainy i Zachodu, tylko Rosja może zakończyć konflikt natychmiast – wycofując swoje wojska z uznawanego międzynarodowo terytorium Ukrainy. Wezwał Moskwę do podjęcia tej decyzji.
Źródło: Foreign, Commonwealth & Development Office / gov.uk