Innowacyjne, czworonożne roboty, potocznie nazywane „robotycznymi psami”, stają się kluczowym narzędziem w procesie dekontaminacji i rozbiórki jednego z najbardziej złożonych obiektów nuklearnych na świecie – brytyjskiego kompleksu Sellafield. Ich zadaniem jest wykonywanie niebezpiecznych inspekcji zamiast ludzi, co znacząco przyspiesza prace i podnosi standardy bezpieczeństwa.
• Głównymi zaletami technologii są zwiększone bezpieczeństwo pracowników, szybsze tempo prac dekontaminacyjnych oraz możliwość zdalnego sterowania sprzętem nawet spoza licencjonowanego terenu elektrowni.
• Program, realizowany we współpracy z firmami technologicznymi i instytucjami badawczymi, wszedł w fazę wdrażania do rutynowych operacji, a zdobyte doświadczenia mają posłużyć także innym obiektom w Wielkiej Brytanii.
Wyzwanie: bezpieczny dostęp do niebezpiecznych stref
Kompleks Sellafield w Kumbrii to historyczne miejsce brytyjskiej energetyki jądrowej, gdzie trwają skomplikowane i długotrwałe prace związane z zabezpieczaniem odpadów i rozbiórką obiektów. Część stref jest silnie skażona promieniotwórczo (tzw. obszary kategorii C5), trudnodostępna lub stanowi zagrożenie przemysłowe. Tradycyjne, manualne inspekcje w takich miejscach niosą ze sobą ryzyko dla zdrowia ludzi i wymagają użycia specjalistycznych, jednorazowych strojów ochronnych.
Potrzeba precyzyjnego zbierania danych do planowania prac, przy jednoczesnej minimalizacji narażenia personelu, skłoniła zarządzającą obiektem spółkę Sellafield Ltd do poszukiwania zaawansowanych rozwiązań robotycznych.
Rozwiązanie: robot „Spot” i jego moce przerobowe
Odpowiedzią okazały się autonomiczne, czworonożne roboty, z których najbardziej rozpoznawalnym jest „Spot” firmy Boston Dynamics. Jednostki te zostały specjalnie dostosowane do pracy w warunkach nuklearnych przez partnerów projektu, głównie firmę Createc.
Wyposażone są w odporne na promieniowanie systemy sensorów, kamery 360°, skanery 3D LiDAR oraz aparaturę do pomiaru skażeń alfa i gamma. Ich ogromną zaletą jest mobilność – potrafią chodzić po schodach, nierównym terenie i ciasnych przestrzeniach. Roboty wykonują rutynowe zadania, takie jak:
- zdalna inspekcja niebezpiecznych lub ograniczonych stref,
- zbieranie danych z wykorzystaniem skanowania 3D,
- przesyłanie strumieniowego wideo i danych w czasie rzeczywistym do centrum operacyjnego.
Wymierne korzyści z pracy robotów
Wprowadzenie „robotycznych psów” przynosi konkretne, pozytywne efekty dla całego procesu likwidacji elektrowni. Przede wszystkim zwiększa się bezpieczeństwo, ponieważ mniej pracowników musi fizycznie wchodzić do stref zagrożenia. Prace mogą być prowadzone szybciej, gdyż roboty są w stanie operować w skażonym środowisku dłużej niż człowiek, nawet przez wiele godzin.
Technologia generuje też mniej odpadów w postaci zużytego jednorazowego sprzętu ochronnego (PPE). Decydenci zyskują dostęp do dokładnych, aktualnych danych, co usprawnia planowanie. Ponadto, roboty wykonują powtarzalne inspekcje w jednolity, konsekwentny sposób, eliminując czynnik ludzkiego błędu.
Kamienie milowe i przyszłość projektu
Program rozwija się od 2021 roku, odnosząc kolejne sukcesy. Po początkowych testach w hali turbin, robot został po raz pierwszy wprowadzony do wysokoradiacyjnej celi C5 w 2023/24 roku. Przełomem okazał się rok 2025, kiedy to po raz pierwszy w brytyjskim sektorze jądrowym zdalnie sterowano robotem Spot spoza granic licencjonowanego terenu elektrowni, co otwiera drogę do pełnej teleoperacji.
Obecnie Sellafield Ltd koncentruje się na wdrożeniu robotów do rutynowych operacji. Plany na najbliższe lata obejmują lepszą integrację zbieranych danych z cyfrowymi modelami obiektów (tzw. digital twins), rozwój nowych narzędzi i sensorów dla robotów oraz rozszerzenie możliwości bezpiecznego zdalnego sterowania. Do 2026/27 roku robotyka ma stać się nieodłącznym elementem codziennej pracy przy dekontaminacji Sellafield.
Wypracowane w Sellafield rozwiązania i procedury mają posłużyć jako wzór do stworzenia ogólnokrajowej strategii wykorzystania robotów kroczących w likwidacji obiektów nuklearnych na zlecenie Nuclear Decommissioning Authority (NDA).
Źródło: Department for Energy Security & Net Zero / gov.uk